เช็กลิสต์เจ้าของที่ดินก่อนประกาศขาย เอกสารที่ต้องมี จำนองและภาระจำยอมที่ต้องเคลียร์ รังวัดสอบเขต ภาพในประกาศ มัดจำ และการตกลงกับนายหน้า
เอกสารที่ควรมีในมือก่อนลงประกาศ
ที่ดินที่เอกสารครบและภาระชัดเจน ผู้ซื้อตรวจได้ง่ายขึ้น
- เอกสารสิทธิ์ฉบับจริง (โฉนดที่ดิน หรือ น.ส.3ก เป็นต้น)
- บัตรประชาชนและทะเบียนบ้านของผู้ขาย พร้อมหลักฐานการเปลี่ยนชื่อหรือนามสกุล (ถ้ามี)
- ถ้าที่ดินเป็นสินสมรส ต้องได้รับความยินยอมของคู่สมรสตาม ป.พ.พ. มาตรา 1476 ถ้าคู่สมรสไม่ไปเอง ทำหนังสือยินยอมพร้อมสำเนาบัตรได้
- กรณีมอบอำนาจ ต้องมีหนังสือมอบอำนาจที่ข้อความครบถ้วนและสำเนาเอกสารของผู้มอบอำนาจที่รับรองสำเนาแล้ว
- ถ้าชื่อในเอกสารสิทธิ์ยังไม่ใช่ชื่อผู้ขาย เช่น ยังเป็นชื่อเจ้ามรดก ควรปรึกษาสำนักงานที่ดินก่อน
ที่ดินบางประเภท เช่น ที่ดิน ส.ป.ก. มีระเบียบการโอนสิทธิเฉพาะ ซื้อขายแบบโฉนดทั่วไปไม่ได้ ต้องตรวจกับหน่วยงานที่ดูแลก่อนประกาศ
ภาระผูกพันที่ต้องเคลียร์หรือเปิดเผย
- จำนอง: ที่ดินติดจำนองขายได้ แต่ต้องประสานผู้รับจำนอง การไถ่ถอนทำได้ 2 วิธี คือ ผู้จำนองกับผู้รับจำนองยื่นคำขอพร้อมกัน หรือเจ้าของยื่นเองพร้อมหลักฐานที่ผู้รับจำนองทำเป็นหนังสือ ตกลงลำดับขั้นตอนกับธนาคารและผู้ซื้อก่อนทำสัญญา
- ภาระจำยอม: ที่ดินติดภาระจำยอมขายได้ แต่ผู้ซื้อรับภาระไปด้วย ถ้าต้องการให้หมดภาระ ต้องจดทะเบียนเลิกก่อนโอน ภาระจำยอมอาจเกิดจากการใช้ทางโดยเปิดเผยและต่อเนื่องตามระยะเวลาที่กฎหมายกำหนดก็ได้
- ทางเข้าออก: ตรวจว่าทางที่ใช้เป็นทางสาธารณะ ทางส่วนบุคคล หรือจดภาระจำยอมไว้ และแจ้งผู้ซื้อถ้ามีผู้เช่าหรือผู้ครอบครอง
รังวัดสอบเขตก่อนขาย
การสอบเขตคือการรังวัดตรวจสอบแนวเขตโฉนดที่ดิน เพื่อให้ทราบที่ตั้งแนวเขตและเนื้อที่ตามที่ครอบครองอยู่จริง ช่วยให้รู้ว่าตรงกับเอกสารหรือไม่ และลดข้อพิพาทกับที่ดินข้างเคียง ยื่นคำขอที่สำนักงานที่ดิน มีวันนัดลงพื้นที่ และเจ้าของที่ดินข้างเคียงต้องมาร่วมชี้แนวเขต ควรสอบถามเรื่องคิวและระยะเวลา
ภาพถ่ายและข้อมูลในประกาศ
ใช้ภาพจริงหลายมุม ทั้งทางเข้า ถนนหน้าแปลง และสภาพรอบด้าน ระบุเนื้อที่ตามเอกสาร ประเภทเอกสารสิทธิ์ ถนนที่ติด สาธารณูปโภค ภาระ และราคา ข้อมูลที่ยังไม่ได้ตรวจให้ระบุว่าเป็นข้อมูลเบื้องต้น และไม่ลงเลขบัตรประชาชนหรือภาพเอกสารที่เห็นข้อมูลส่วนบุคคล
สัญญาจะซื้อจะขายและมัดจำเบื้องต้น
การซื้อขายที่ดินต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนที่สำนักงานที่ดิน (ป.พ.พ. มาตรา 456) สัญญาจะซื้อจะขายฟ้องบังคับได้เมื่อมีหลักฐานเป็นหนังสือลงลายมือชื่อฝ่ายที่ต้องรับผิด หรือมีการวางมัดจำ หรือชำระหนี้บางส่วน มัดจำเป็นหลักฐานว่ามีสัญญาและเป็นประกันการปฏิบัติตามสัญญา ถ้าผู้วางมัดจำผิดสัญญา ผู้รับมัดจำริบได้ ถ้าผู้รับมัดจำผิดสัญญา ต้องคืน เว้นแต่ตกลงไว้เป็นอย่างอื่น (มาตรา 377 และ 378)
สัญญาควรระบุราคา กำหนดชำระ วันโอน ผู้จ่ายค่าโอน เงื่อนไขเคลียร์จำนองหรือภาระก่อนโอน กรณีเนื้อที่จริงต่างจากเอกสาร และเงื่อนไขริบหรือคืนมัดจำ ควรให้ทนายความตรวจก่อนเซ็น
ข้อควรระวังเรื่องนายหน้า
นายหน้าคือผู้ชี้ช่องหรือจัดการให้เกิดสัญญา ผู้ว่าจ้างต้องจ่ายค่าบำเหน็จเมื่อสัญญาสำเร็จเนื่องจากการนั้น (มาตรา 845) ควรตกลงเป็นหนังสือว่าฝากแบบผูกขาดหรือไม่ ระยะเวลาเท่าไร ค่านายหน้าคิดจากอะไร รวมภาษีหรือไม่ จ่ายเมื่อไร และกรณีผู้ซื้อที่เจ้าของหามาเองนับอย่างไร อ่านสัญญาก่อนเซ็น ไม่เซ็นเอกสารเปล่า และเก็บหลักฐานการรับเงินทุกครั้ง
ที่ดินชัวร์รับฝากขาย ไม่มีค่าใช้จ่ายล่วงหน้า เลือกรังวัดตรวจแนวเขตก่อนประกาศได้ หรือประกาศเป็นข้อมูลเบื้องต้นไปก่อนก็ได้ ดูเงื่อนไขในหน้าฝากขาย
คำถามที่พบบ่อย
- ที่ดินติดจำนองธนาคารขายได้ไหม
- ขายได้ แต่ต้องประสานผู้รับจำนอง และต้องมีการไถ่ถอนจากจำนองตามขั้นตอนที่สำนักงานที่ดิน ควรตกลงกับธนาคารและผู้ซื้อให้ชัดว่าไถ่ถอนก่อนหรือพร้อมวันโอน และใครออกค่าใช้จ่ายส่วนใด ตรวจรายละเอียดกับธนาคารและสำนักงานที่ดินก่อนทำสัญญา
- ที่ดินติดภาระจำยอมขายได้ไหม
- จดทะเบียนขายได้ แต่ผู้ซื้อต้องรับภาระจำยอมนั้นไปด้วยเพราะภาระติดไปกับตัวทรัพย์ ถ้าผู้ซื้อไม่ต้องการรับภาระ ต้องจดทะเบียนเลิกภาระจำยอมก่อนโอน ซึ่งต้องอาศัยความยินยอมของคู่กรณี ควรแจ้งผู้ซื้อตั้งแต่ต้น
- วางมัดจำแล้วเปลี่ยนใจได้ไหม
- ขึ้นกับสัญญาและฝ่ายที่ผิดสัญญา โดยหลักถ้าผู้วางมัดจำผิดสัญญา ผู้รับมัดจำริบได้ ถ้าผู้รับมัดจำผิดสัญญา ต้องคืน เว้นแต่ตกลงไว้เป็นอย่างอื่น จึงควรเขียนเงื่อนไขให้ชัดและปรึกษาทนายความถ้าเป็นกรณีเฉพาะ
- ต้องรังวัดสอบเขตก่อนขายทุกแปลงไหม
- ไม่มีข้อกำหนดทั่วไปให้ทุกแปลงต้องทำ แต่ควรพิจารณาเมื่อไม่แน่ใจแนวเขต หมุด หรือเนื้อที่จริงเทียบกับเอกสาร หรือมีข้อพิพาทกับที่ดินข้างเคียง ปรึกษาสำนักงานที่ดินหรือช่างรังวัดเพื่อประเมินว่าแปลงของท่านควรทำหรือไม่
- ฝากนายหน้าขายต้องระวังอะไรบ้าง
- ตกลงเป็นหนังสือเรื่องระยะเวลา ผูกขาดหรือไม่ อัตราและฐานคิดค่านายหน้า ภาษี เวลาจ่าย และค่าใช้จ่ายอื่น อ่านสัญญาก่อนเซ็นทุกครั้ง ไม่เซ็นเอกสารเปล่า และเก็บหลักฐานการรับเงินทุกครั้ง
แหล่งอ้างอิง
- กรมที่ดิน: การสอบเขต แบ่งแยกและรวมโฉนด (ความหมายและกฎหมายที่เกี่ยวข้อง) (5 ต.ค. 2569)
- กรมที่ดิน: แบบฟอร์มประมวลองค์ความรู้เกี่ยวกับที่ดิน สำนักมาตรฐานการทะเบียนที่ดิน (การมอบอำนาจขายที่ดิน) (5 ต.ค. 2569)
- กรมที่ดิน สำนักงานที่ดินจังหวัดตราด: ภาระจำยอม คืออะไร (5 ต.ค. 2569)
- ฐานเศรษฐกิจ: ที่ดินติดภาระจำยอม ซื้อขายได้หรือไม่ กรมที่ดินตอบแล้ว (5 ต.ค. 2569)
- ฐานเศรษฐกิจ: วิธีการไถ่ถอนจากจำนอง กรมที่ดินตอบชัด (5 ต.ค. 2569)
- ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 456 (5 ต.ค. 2569)
- ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1476 (ตามที่แก้ไข ฉบับที่ 24 พ.ศ. 2567) (5 ต.ค. 2569)
- สำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม: การโอนสิทธิและการรับมรดกสิทธิในที่ดิน ส.ป.ก. (5 ต.ค. 2569)
บริการที่เกี่ยวข้อง
บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความรู้ ไม่ใช่ความเห็นทางกฎหมายสำหรับกรณีเฉพาะ และไม่ใช่การรับรองกรรมสิทธิ์ของแปลงใด — ก่อนตัดสินใจซื้อขายหรือยื่นเรื่อง ควรตรวจเอกสารจริงและสอบถามผู้เชี่ยวชาญ